و مؤثّرتر است ؛ زيرا توجّه عموم مردم در تمام زمان‌ها و مكان‌ها به يك نقطه و كانون ، وحدت فكرى و ارتباط اجتماعى و پيوستگىِ قلبى آنها را مجسّم مىسازد و اين ، لطيف‌ترين روحى است كه ممكن است در كلّيه شئون حيات مادّى و معنوى افراد جامعه دميده شود و جامعه را به عالىترين پيشرفت برساند و كامل‌ترين و نيرومندترين وحدت را در آن ، ايجاد كند . اين نعمت را خداوند به بندگانِ مسلمان خود ارزانى داشته و به وسيله آن ، يكپارچگى دينى و شكوه و عظمت اجتماعى آنها را حفظ كرده است ، حتّى با اين همه دسته بندىها و اختلافات مذهبى و فرقه‌اى كه در ميان آنها پديد آمده ، به طورى كه دو نفر آنها در يك رأى ، اتفاق ندارند ، باز اين يك عامل قوى براى حفظ وحدت آنهاست . خداوند متعال را براى نعمت‌هايش سپاس مىگوييم . « 1 » ج بحثى تاريخى اين موضوع ، متواتر و قطعى است كه بنيان‌گذار كعبه ، ابراهيم خليل عليه السلام است . كسانى كه در آن زمان در اطراف كعبه سكونت داشتند ، عبارت بودند از : اسماعيل ، پسر ابراهيم عليه السلام و تيره جُرْهُم « 2 » از قبايل يمن . كعبه ، ساختمانى است تقريباً چهار گوش و زواياى چهارگانه آن به سوى جهات چهارگانه است و اين ، موجب مىشود كه بادها در برخورد به آن بشكنند و لذا هر چند هم كه شديد باشند ، به كعبه آسيبى نمىرسانند . ساختمان كعبه مدّت‌ها به همان وضعى بود كه ابراهيم عليه السلام ساخته بود ، تا آن كه همان گونه كه در روايتى از اميرمؤمنان نقل كرديم ، آمده است عَمالِقه و سپس بنى

--> ( 1 ) . الميزان فى تفسير القرآن : ج 1 ص 337 . ( 2 ) . جُرهُم : تيره‌اى است از مردم يمن كه در مكّه سُكنا گزيدند و اسماعيل ، پسر ابراهيم عليه السلام ، از ميان آنان زن گرفت و بدين سان ، با هم خويشاوند شدند . اين قبيله سپس در حرم ، دست به خلافكارى و كج‌روى زدند . لذا خداوند بزرگ ، آنها را نابود كرد ( لسان العرب : ج 12 ص 97 ) .